Tăng cường dự phòng, phát hiện sớm và quản lý toàn diện các bệnh không lây nhiễm về phổi

Ngày 03/11/2026, tại Hà Nội, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị triển khai Kế hoạch hành động “Chương trình Sức khỏe Phổi Việt Nam giai đoạn 2026–2027”. Phát biểu khai mạc Hội nghị, TS.BS Vũ Mạnh Hà – Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách tiếp cận trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe phổi, lấy dự phòng và phát hiện sớm làm trọng tâm, đồng thời nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị và quản lý lâu dài các bệnh lý về phổi.

Gánh nặng bệnh phổi đặt ra yêu cầu cấp thiết về dự phòng và phát hiện sớm

Phát biểu khai mạc tại Hội nghị, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân luôn là chủ trương lớn, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã đặt ra yêu cầu chuyển mạnh tư duy từ tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh; chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời; phát huy vai trò của y tế dự phòng và y tế cơ sở, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế.

Cụ thể hóa định hướng này, Nghị quyết số 282/NQ-CP của Chính phủ về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW nhấn mạnh trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong triển khai đồng bộ các giải pháp phòng bệnh, nâng cao nhận thức, tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và huy động hiệu quả các nguồn lực cho công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Trong bối cảnh đó, các bệnh không lây nhiễm về phổi đang tiếp tục tạo ra gánh nặng lớn đối với sức khỏe người dân và hệ thống y tế. Theo số liệu GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế, mỗi năm Việt Nam ước tính có 23.085 ca ung thư phổi mắc mới và 21.340 ca tử vong do căn bệnh này. Ung thư phổi đứng thứ hai về số ca mắc mới nhưng đứng thứ nhất về số ca tử vong do ung thư tại Việt Nam.

Bên cạnh ung thư phổi, hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cũng là những bệnh lý cần được quan tâm quản lý lâu dài, từ phòng ngừa các yếu tố nguy cơ, phát hiện sớm đến điều trị và theo dõi người bệnh. Tỷ lệ lưu hành COPD ở người trên 40 tuổi là 4,2%, tỷ lệ hen phế quản là 4,1%. Tuy nhiên, tỷ lệ COPD và hen phế quản được phát hiện sớm trước khi xuất hiện biến chứng mới chỉ đạt 35%.

Những con số này cho thấy sự cần thiết phải thay đổi cách tiếp cận, không triển khai các hoạt động riêng lẻ theo từng bệnh hoặc chỉ tập trung điều trị khi bệnh đã tiến triển. Thay vào đó, cần xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe phổi tổng thể, liên tục và tích hợp, bảo đảm sự kết nối giữa dự phòng, sàng lọc, phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh.

Ba định hướng ưu tiên trong Chương trình Sức khỏe Phổi Việt Nam

Ngày 04/9/2026, Bộ Y tế đã phê duyệt Kế hoạch hoạt động Chương trình Sức khỏe Phổi Việt Nam giai đoạn 2026–2027. Chương trình hướng tới tăng cường tiếp cận y tế toàn diện trong dự phòng, sàng lọc, phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị và quản lý các bệnh không lây nhiễm về phổi, trọng tâm là hen phế quản, COPD và ung thư phổi. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, thực hiện các mục tiêu quốc gia về phòng, chống bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe nhân dân và phát triển bền vững.

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, đây không đơn thuần là kế hoạch về chuyên môn khám bệnh, chữa bệnh mà là một chương trình có cách tiếp cận toàn diện, bao gồm truyền thông và giáo dục sức khỏe; hoàn thiện chính sách; sàng lọc, phát hiện sớm; cập nhật hướng dẫn chuyên môn; nâng cao năng lực nhân viên y tế; ứng dụng công nghệ số; nghiên cứu khoa học; tăng cường theo dõi, giám sát và đánh giá quá trình triển khai.

Thứ trưởng đặc biệt nhấn mạnh ba định hướng ưu tiên:

Thứ nhất, phải chuyển mạnh sang phòng bệnh và phát hiện bệnh sớm. Chúng ta cần tăng cường truyền thông về yếu tố nguy cơ, đồng thời từng bước đưa sàng lọc và phát hiện sớm các bệnh phổi đến gần hơn với cộng đồng và các nhóm nguy cơ cao.

Thứ hai, phải nâng cao chất lượng và tính liên tục trong quản lý người bệnh.

Thứ ba, cần tận dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ, dữ liệu và chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả quản lý sức khỏe phổi.

Các nội dung này sẽ được cụ thể hóa thông qua những báo cáo chuyên đề tại Hội nghị, tập trung vào dự phòng, sàng lọc và quản lý bệnh phổi; nâng cao chất lượng quản lý ung thư phổi từ sàng lọc, phát hiện sớm đến chuẩn hóa điều trị; ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý toàn diện COPD và bằng chứng về hiệu quả kinh tế của các kỹ thuật sàng lọc, phát hiện sớm bệnh.

Phối hợp đồng bộ, đưa Chương trình đến gần hơn với người dân

Để một chương trình có phạm vi toàn diện như Sức khỏe Phổi Việt Nam đạt hiệu quả, không thể chỉ dựa vào nỗ lực của một cơ quan hay một bệnh viện mà cần sự tham gia, phối hợp đồng bộ của toàn ngành Y tế và các tổ chức, đơn vị liên quan.

Kế hoạch đã phân công trách nhiệm cụ thể cho Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Cục Phòng bệnh, các Vụ, Cục, Viện, bệnh viện, các Hội y khoa chuyên ngành, Sở Y tế và nhiều cơ quan, đơn vị liên quan. Trong đó, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh là đầu mối điều phối, theo dõi, giám sát và đánh giá các hoạt động của Chương trình; đồng thời phối hợp với Cục Phòng bệnh tăng cường lồng ghép các nhiệm vụ về dự phòng, sàng lọc, phát hiện sớm, điều trị và quản lý hiệu quả các bệnh phổi vào các chiến lược, kế hoạch và chương trình quốc gia về phòng, chống bệnh không lây nhiễm, chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà đề nghị, ngay sau Hội nghị, các đơn vị được giao nhiệm vụ khẩn trương cụ thể hóa Kế hoạch thành những hoạt động thiết thực, bảo đảm tiến độ trong giai đoạn 2026–2027, có sự phối hợp chặt chẽ và theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện.

Đặc biệt, cần tăng cường kết nối giữa dự phòng và điều trị, giữa Trung ương và địa phương, giữa các bệnh viện và y tế cơ sở, cũng như giữa hoạt động chuyên môn, chính sách, nghiên cứu và công nghệ. Đây là điều kiện quan trọng để những tiến bộ trong chăm sóc sức khỏe phổi không chỉ dừng lại ở các cơ sở chuyên môn mà thực sự đến được với người dân.

Bộ Y tế đồng thời đánh giá cao và mong muốn tiếp tục nhận được sự phối hợp, đồng hành của các Hội chuyên ngành, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, trường đại học, viện nghiên cứu, các địa phương, tổ chức và đối tác trong nước, quốc tế trong quá trình triển khai Chương trình, trên cơ sở đúng chức năng, nhiệm vụ, đúng quy định và hướng tới lợi ích sức khỏe của người dân.

Với quyết tâm của ngành Y tế, sự phối hợp của các cơ quan, đơn vị, chuyên gia và đối tác, Chương trình Sức khỏe Phổi Việt Nam giai đoạn 2026–2027 được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển biến thiết thực trong dự phòng, phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị và quản lý các bệnh lý về phổi; góp phần giúp người dân được tiếp cận dịch vụ y tế sớm hơn, chất lượng hơn và công bằng hơn.

PV,